Bilişim Teknolojileri ve Yazılımlarında Erişilebilirlik

27 Kasım 2014, 14:16
Bilişim Teknolojileri ve Yazılımlarında Erişilebilirlik
Mustafa Özhan Kalaç
Bu yazımda bilişim teknolojilerinde ve yazılımlarında erişilebilirlik konusunu ele alacak, sizlere Türkiye'de bu yönde mevcut sorunlar hakkında bilgiler vermeye çalışacak ve bazı çözüm önerileri getireceğim. 

Türkiye`de ki engelli bireylerin, sosyo-ekonomik hayata katılabilmelerinin ve hizmetlerden yararlanabilmelerinin önündeki en büyük engellerden biri sunulan bilişim teknolojileri ve hizmetlerindeki erişilebilirlik ve kullanılabilirlik sorunudur. Bu konuda en başta web sayfalarının erişilebilirliği ve kullanılabilirliği gelmektedir. Hiç şüphesiz ki, bilgi toplumuna giden yolda en önemli unsurlardan birisi e-hizmettir. 



Vatandaşların e-devlet hizmetlerine etkin bir şekilde ulaşabilmesi için kamu kurumu web sitelerinin kullanılabilirlik sorunlarından arındırılması büyük önem arz etmektedir. Elektronik olarak sunulan kamu hizmetlerine tüm vatandaşlar tarafından ulaşılabilmesi, erişilebilirlik olarak tanımlanmaktadır (WAI, 2011). Daha detaylı açıklamak gerekirse erişilebilirlik; web sitelerinin engelli vatandaşların da algılayabileceği, anlayabileceği, gezinebileceği, etkili bir şekilde kullanabileceği ve bunun yanında da içerik yaratıp, katkıda bulunabileceği bir şekilde tasarlanmasıdır (DURMUŞ, ÇAĞILTAY).

Türkiye'de kamu kurumları web sayfaları başta olmak üzere erişilebilirlik anlamında ülke genelinde ciddi eksiklikler bulunmaktadır. Bu eksikliklerin giderilebilmesi maksadıyla devlet kurumları ve üniversiteler öncülüğünde, komisyonlar kurulması, ülke genelinde eğitim seminerleri düzenlenmesi ve farkındalık çalışmaları yapılması gerekmektedir.

W3C (World-Wide Web Consortium) bünyesindeki “Web Accessibility Initiative (Web Erişilebilirliği ” tarafından hazırlanan “Web Content Accessibility Guidelines 2.0 (Web İçeriği Erişilebilirlik Rehber Kuralları)”nın asgari başarı kriterlerinin benimsenmesi, öncelikle kamu kurumları web siteleri, sonra da özel sektör web sitelerinin içerik ve tasarımının hazırlanmasında hukuken zorunlu olmalıdır.

Gerek mevcut sitelere revizyon için süre vermek, gerekse de özel girişimlerin bu hazırlıkları yapabilmesi için hazır hale gelmesini olanaklı kılmak adına, bu zorunluluk tüm sitelere aynı zamanda uygulanmayabilir. Bu noktada, kamu kurumlarını siteleri içeriklerini erişilebilir hale getirmek konusunda öncü ve örnek olmalı, bunu özel sektör siteleri takip etmelidir.

İlgili rehber kurallara atıfta bulunmak suretiyle “web sitelerini erişilebilir hale getirmek” süreci kurulacak uzman bir komite tarafından denetlenmelidir. Bu komite söz konusu değerlendirmeyi “uzman değerlendirme (accessibility audit)” veya “kullanıcı testleri” vasıtasıyla gerçekleştirebilir. Gereklerini yerine getiren siteler olumlu örnekler olarak ifşa edilebileceği gibi, bunu yerine getirmeyen siteler de kamuoyu baskısı yaratmak için ifşa edilebilmelidir. Konuyla ilgili olarak ulusal düzeyde farkındalık çalışmaları gerçekleştirilmelidir (RIZVANOĞLU, 2013).

Diğer önemli bir husus ise, özellikle son yıllarda devlet kurumlarına alınan ve alınacak engelli personel düşünülerek mevcut bilişim teknolojileri ve yazılımlarının kullanılabilir ve erişilebilir olmasıdır. Aksi takdirde bu personel ya atıl durumda kalacak ya da uzmanlık alanı dışında işlerde görevlendirilmek zorunda kalacaktır.

Konunun çözümüne katkı sağlaması amacıyla yüksek öğrenimde bilgisayar alanındaki lisans ve önlisans programlarında ders müfredatlarına “Kullanılabilirlik ve Erişilebilirlik” konusu mutlaka alınmalı geleceğin bilişimcileri şimdiden bu konularda bilinçli olarak yetiştirilmelidir.

Son zamanlarda bu konuda ciddi çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalara Türkiye Engelsiz Bilişim Platformu faaliyetleri, Engelsiz Erişim Derneği çalışmaları, TUBİTAK-BİLGEM tarafından yürütülmekte projeler, BTK Engelsiz Erişim Çalışmaları örnek verilebilir. Ancak bu çalışmaların daha yaygın hale gelmesi gerekmektedir. Bunlar çeşitli ulusal ve uluslararası projelerle desteklenmelidir.

Şimdiden tüm engelli dostların 3 Aralık DÜnya Engelliler Günü'nü kutlarım.

Engelsiz bir dünya hayal değil, yeterki herkes daha samimi olsun ve bunu yürekten istesin...

Bir sonraki köşe yazımda görüşmek üzere.
Sevgiyle kalın...
Konu ile ilgili bazı faydalı bağlantılar:
http://www.engelsizbilisim.org/wp-content/uploads/Eri%C5%9Filebilirlik-Raporu.pdf 
http://www.engelsizbilisim.org/wp-content/uploads/Ek_4_W_CAG_2_0_TURKCE-CEVIRI.pdf 
http://www.10adimdaerisilebilirweb.com/ 

    Yorumlar

Linkler
Faydalı Linkler
Arşiv